Don Disan

 

Don Disan

“Pena pli gran lamour ki ler nou donn nou lavi, pou kamwad ki mo kontan pou fer li grandi”

 “Issah, reponn mwa! Issah”

Li get mwa é dan so regar pa ti ena sa mem konpasion ki mo ti trouvé premié zour nou ti zwenn.

 Sa zour-la, vin-t-an desela, mo pa pou blié. Mwa enn garson sink-an, mo fek ariv dan kartié avek mo fami.  Papa ti reisi gagn enn lakaz pou lwé. Sa lepok-la noun bouzé depi kot nou ti eté parski ti ena glisman terin, noun demenazé bien vit. Mo rapel mo ti bien tris, ti pé koumans fer nwar, mo pa ti ankor manzé, é personn pa ti pé get mwa, zot tip é okipé ar met tou meb ek bwat dan nouvo lakaz. Monn asizé, la lor enn peron, lizié ranpli ar dilo salé, kan enn lamé tous mo zepol.

 “Frer, kifer to pé ploré?”                            

 Zamé person pa ti apel mwa frer. Mo tourn latet é geté ki sann-la ti derier mwa, é apré enn moman monn reponn, ou plito, monn marmousé

“Mo fin…”

“Vini, swiv mwa, nou pré pou manzé kot mwa. Mama pa lontan pou kriyé. Vini frer, vinn manzé”.

So lizié ti ranpli ar lazwa é lamour, linn trap mo lamé é monn swiv li. Ziska ler, mo kontigné swiv li. Li mo frer. Mo pann reisi apel enn lot mo disan, frer ou ser, mé fraternité ki mo viv avek Issah li ena enn profonder ki lien disan pa pou kapav al tousé.

“Issah, mo frer, seki to dir sa-mem…mé…” li pa les mwa fini mo fraz,

“Pa pou ena mé, mo frer, pa pou ena mé.”

So ton ti ferm. So lavwa pa ti tranble. Li ti koné ki pé atann nou divan. Li koné ki li pa pou devié depi so desizion. Ki li pou amenn sa lalit-la ziska lafin.

Sa fer set zour ki nou anserklé. Landrwa kot nou resté pé fer baraz pou enn prozé sosieté. Nou’nn vinn enn obstak po enn prozé developman lenerzi, anfin dapré zot explikasion li pou benefik pou tou dimoun. Mé a ki pri? Derasinn proprieter later depi so konfor, zot dir ki zot gagn drwa. Ki tousala pou linteré pei, sé premié argiman ki zot pozé.

Zot vinn fer zot plédwayé, zot kozé. Dan melanz mo avek lexpresion é detour realité, zot for é lor-la zot vinn azout tourman ek dezilizion. Zot dir later pou nou, apré, ki later-la pou zot. Zot dir zot pou ranboursé, ki zot pou res a nou koté, ki zot pou akonpayné. Zot dir zot pou azir, mé kan zot azir, sé pa dan linteré dimoun, pa dan linteré proprieter later, zot azir zot drwa pou fer seki pou lezot vinn pou zot. Zot mem ki kré tou reg sa zwé-la kot noun rantré par obligasion, é nou zwé pou perdi.

 

Zot istratezi ti koumans avek bann bann konseyé vilaz ki ti anvoyé kouma bann premié mesazé. Zot inn vinn expliké ki nou later dan oter é ki ena posibilité pou kré enn developman ekolozik avek enn istasion elektrik ki fonksionn avek divan. Zot ena enn master plan pou la rezion é ki nou kwin abitasion li enn landrwa istratezik, enn lax zot developman. Zot kontigné kozé avek insistans é met dout dan latet.

Issah ti reinir nou pou fer konpran ki lintere sa bann developer-la é ki person pa pou bouz nou depi nou later e tan-ki li la li pou lager pou sa drwa-la, li pou dibout kont tou masinn destrikter é person pa fer li per. Nou tou inn siport so bann parol é promet pou res soudé é konabt ansam.  Tou bann premié negosiasion inn bat dan divan. O-fil letan istratezi-la sanzé é bann la koumans anvoy bann delegé minister ki sipozé ena plis pouvwar, mé bann negosiasion ti res touzour steril. Personn pa ti reisi destabiliz Issah depi so pozision, é nou tou kouma enn blok inn res a so koté.

Alor enn zour zot inn fer la-lwa tourn dan zot faver, pou linteré pei, pou lé bien komin. Zot inn poz enn eseans pou ki nou sorti lor sa later. Enn pankart ti piké divan nou lizié, dan koumansman lari, enn “Eviction Order”. Sa-mem ti vinn sinifié ki nou bann or-la-lwa, ki nou lavi lor sa later inn vinn ilegal. Depi sa zour-la Issah inn sanz net. So regar ti vinn som e dan so demars ti ena enn tansion ki nou ti resanti. Li ti kouma enn zanimo ki pré pou defann so teritwar.

Presion koumans monté kan noun trouv mobilizasion bann masinn konstriksion divan nou laplas vilaz. Sa swar-la, mesansté kouronn latet bann dirizan, é zot fer koup kouran. Enn panik pran nou kartié, tou dimoun sorti lor lari é koumans kozé, mé Issah, kalmeman ti rasanblé zot tou. Dan so grander, li ouver so dé lébra é san dir enn mo li get zot tou. Silans rezwenn nou leker, enn silans lour ki ti regné sa swar-la. Issah get nou kominoté é li dir: “Alim enn difé é anou priyé!”.

Fron tous later, lamé ouver ver lesiel pou fer mont lapriyer enn kominoté. Kan bann mirmir koumansé, seki zot dir fer leker fann an dé. Lavwa laverité melanz avek larm pou fer mont enn siplis. Mé dan regar Issah, enn lot verité ti reflekté. So vizaz pa ti ena okenn lexpresion, sa santiman ki ti a lopozé li mem, ki li ti rezeté tou-lé-tan sa santiman-la in anrasinn an li. La-koler ti pé koulé dan so lavenn. Sak mouvman ki bann opreser ti pé ekzekité ti ogmant li, ziska enn mitasion ki transform an laraz. Laraz li destrikter pou nou leker, li bwar tou nou disan, li bril tou nou lenerzi. Li anvoy bann niaz nwar avek enn lepeser etoufan lor nou lalimiyer.

Ti enn zour bien nwar é bien trist. Latmosfer ti lour é parol ti manké dan labous. Lagorz sek ek lestoma ti egri parski noun pann manzé depi dé-trwa zour. Nou ti pé viv dan sispans é bann pansé nwar ti pé valsé dan latet. Kan dout fer letour, solision fasil vini é kares nou lam avek enn rekonfor efemer. La, otour sa difé ki pé ekler nou, kot bann lonbraz zwé dan nou lalimier, dan enn moman febles, monn dimann Issah:

“Mo frer, koz ar mwa, dir mwa ki fer to pa lé abandoné, donn nou enn sans sorti ladan, donn nou enn sans pou pran nou bann zafer nou al kot zot pé propoz nou. Soufrans-la pa pou efasé…”

“Soufrans… ki to koné ar soufrans ?” Li dir avek enn son bebet; sa laraz ki toufé dan fon lagorz kraz lor mwa, san get figir li eklaté parski li ti bizin sorti.

“To pa ankor konpran ki fer nou pé dibouté pou sa later? Ki nou isi viv san ki nou mank nanyé? Get otour é les mo rafresi to memwar. Ekouté, ekout avek to leker ek to nam, parski kitfwa dernié fwa to pou tann sa zistwar. Kan sa bann mem dirizan, mé dan enn lot lepok, ti pé fer tam-tam dan nou péi, kot dimoun pa ti pé kapav travay pou manzé, mo fami ti dan lamiser nwar. Mo zanset, avan mem mo papa…dan so desespwar li ti priyé enn swar, kot so fron ti tous later ek larm vinn mouy lerb pou inplor liniver. Dan so lapriyer li ti dir:

 

“Get mo soufrans, tann mo lavwa, tann mo lafin. Mo zanfan pe soufer…si bizin ki mwa mo alé pa fer nanié, mé gard mo zanfan, fer ki zot kapav manz a zot fin. Mo pa koné komié letan sa pou alé é mo pé dimann ki nou fardo soulazé.”

“Mama Later inn resanti so desepwar é inn desid pou fer li don, enn gran kado.” Li get mwa, avan ki li repran:

“Mo zanset ti res la, latet besé, fron kont later kan linn gagn enn revelasion. Mama Later inn ekout so leker é inn eklersi so vizion é aksantié so bann sans pou ki li trouv tou séki sa later-la pé doné pou kapav nouri lafin imin. Tou-sa-la inn pas avek enn douser extraordiner, parski li pann gagn tou enn sel kou. Linn pass bann etap é so bann kapasité inn ogmanté a-mezir ki li ti pé viv so transformasion. Laswit, li sinp, tou seki linn resevwar linn partazé, linn travay later pou ki li raporté é fer friktifié so zefor. Zot inn viv an pé san mank nanyé. Sa koneksion-la inn res vivan dan nou ligné. Mo zanset inn transmet sa tou premié garson lafami. Mo granper inn donn sa mo papa, é linn transmet mwa é mwa, mo bizin transmet mo zanfan, mé kouma to koné… mo ankor zenn é mo pankor marié.” Issah mark enn poz é mo’nn resanti enn tristes remonté é anvlop nou dé. So lizié res fixé lor difé é mo trouv larm inond so popier avan ki li devers lor later. Difé kontign dansé lor mo mélankoli, sa zistwar-la sé dexiem fwa ki mo tann-li, é azordi mo realiz so linplikasion, so sakrifis. Parski, dan lizié Issah ti ena enn determinasion ki pé pous li ziska donn li mem pou sov so later.

Dan freser lanwit difé inn perdi batay, li nepli ena nanyé pou manzé. Li-zour pé anons li bien vit. Nou somey kasé kan nou tann son laklé kontak lor katapilar. Li loké, li toufé. So retisans pou demaré donn nou enn sans pou vinn fer baraz. Issah ek mwa, galoupé pou al lor laplas vilaz. Issah so dé lebra ouver é kriyé pou dir “Areté”. Li viré li guet mwa “Al rod bann-la, degaz twa”. Mo pa reflesi enn segonn, mo viré mo alé. Sa moman-la, mo pou rapel li a vi, parski tou ti pas o ralanti é sak detay ankor fré dan latet.

Mo tourn mo lédo pou mo alé. Mo tann masinn anbalé, so alarm pé soné kouma enn insignifian ki pé pez lor sonet dan bis pou fer koné ki bizin desann. Enn lavwa ki pé anons dan port-vwa ki nou nepli ena drwa é nou pé bizin sorti alé. Port-vwa-la anplifié so mansonz, anplifié nou laraz, é mo tann laraz Issah kan li pé kriyé: “ Zot pa pou pase! Zot pa pou pase!”. Leksitasion pran mwa; é mwesi mo kriyé kan mo pé galoupé “Zot napa pou pasé!”. Laswit inn tom lor nou kouma zekler san ki nou atann. Enn zekler ki tapé san tann loraz. Enn zekler ki vinn tousel; é ki les nou mem al rod depi nou antray sa toner kinn someyé, ki bizin sorti, é rezonn lor later.

“Ayo! Ayo!… Teign! Teign! Aret tou! Aret tou! Pa bouzé!”

Mo santi mwa toufé enn kou, mo mank mo respirasion, son rod sorti mé mo lagorz kordé é nanyé pa sorti. Tou mo bann misk redi dan mo lekor pou signifié ki mo pé al dan mové direksion. Mo lekor tourné. Mo areté é mo get Issah, so dé lebra touzour ouver divan katapilar-la mé so lekor ti an ler, so lipié ti nepli tous later. Mo santi mo dé lipié dekordé é koumans galoupé, galoup ver Issah. Savat kasé dan lipié, mo mayé mo tonbé. Mo manz later, mo lekor rapé lor ros. Sa douler mo gagné ramenn mwa dan realité. Mo levé é kontigné galoupé. Ler mo rezwenn Issah, mo leker gonflé é ponpé pli for, li fer mal. Seki mo trouvé fer mwa sezi. Sa bann ledan katapilar-la inn rant dan so vant é disan pé sorti é ranpli so beket. Issah get mwa so figir exprim tou so soufrans, okenn mo pa sorti dan so labous, sof disan.

 

“Pa tous li, pa tir li lor la, sinon li pou mor” mo tann bann kontrakter dir. An-mem-tan enn lot pran so telefonn li apel lanbilans. Mo tann li dir ki lanbilans la pou vini dan trant minit. Zot tou zwé geté, enn spektak ki pa ti atann, zot vinn fer fors-dé-lwa. Zordi zot ti pansé pou koup riban rouz, mé sé disan rouz ki koulé.

“Trant minit, mé li pou fini mor, zot pa trouv gravité so bann blesir” mo araz ar zot. “Dir li degazé, vit! Tou-sa-la a koz zot sa! Zot pou bizin peyé pou seki zot inn fer” mo modi zot ar laraz.

Mo rapros mwa ar Issah, nou kominoté osi inn vini, bann-la inn amenn enn drap blan pou antour li. Tou nou kominoté inn soké, bann madam pé ploré, kriyé, sa douler-la dan zot lavwa desir leker. Dan mo soufrans mo pran pozision é mo dir:

“Kalmé zot, seki inn arivé pé desir nou andan, mé anou res kalm é esey tir Issah depi ladan, lanbilans pou arivé é nou gard lespwar ki bann la pou kapav sov li”.

Apré mo bann parol latmosfer otour sanzé. Mo rapros mwa ar Issah, mo premiyé reflex sé get dan beket é trouvé ki so disan pé desann mem. Si nou bouz li depi la so segnman pou agravé é li kapav mor an plas. Nou bizin atann lanbilans ek dokter pou koné kouma pou tir li depi-la. Avek led bann madam noun inn met dra-al otour li. Issah so regar lor mwa é fer mwa sign pou kosté pli pré. So lesouf ti sakadé. E dan enn mirmir li koumans kozé.

“Zamé mo pann devié depi mo pozision, mo ti pré pou mor pou sa later, seki monn manifesté inn arivé. Pa bizin to per, mo pou touzour avek twa. Monn swazir twa premiyé zour monn trouv twa. Zordi mo konpran kifer. Mo leritaz, seki Mama Later inn doné, sé twa ki pou resevwar kan mo pou ferm mo lizié. To pa pou tousel mo pou avek twa.”

Li soupiré, apré li repran.

“Sa de-trwa zour ki nou viv-la, mo ti nepli mo-mem. Laraz kinn ranpli mwa inn anpwazonn mo disan, inn anprizonn mo leker. Sa-mem disan anpwazoné ki pé kit mwa pé alé. Li kouma enn lavman. Res to-mem pa devié depi to prinsip. Pa kit nou kominoté, les li grandi, siport li. Vey lor sa later. Mo pa ena lontan pou viv mo frer. Monn siport twa é trouv twa grandi. Zordi les mo repoz mwa inpé lor twa, vinn pli pré.”

Li poz so later lor mo leker, enn grimas lor so figir  montré so soufrans. Apré enn moman so figir revinn normal, san okenn lexpresion. Touzour esouflé li repran:

“ Mo pou alé aster. Res for. Pa nouri la-enn. Pa nouri laraz. Zordi sa blesir la pé vid mwa dé mo disan, li pé les laraz alé. Mo esperé ki kan mo leker pou aret baté li pou drenn tou ziska dernié gout. Twa to mo frer, mo tann to leker é mo tann to soufrans. Mo konn to lapriyer, ki mo res vivan avek lor sa later, mé mo lavi fini la zordi. Mo pou prezan dan sak batman ki to pou ena é mo pou kontign viv an twa. Noun grandi ansam e zordi inn ler pou to pran to plas. Mo konfié twa tou.”

Li ferm so lizié. So latet é so lekor vinn pli lour kont mwa. Mo nepli resanti so batman, ni so lesouf. So lekor larg net.

“Issah!!!”

Tristes ki lamor inn amené may dan nou lipié anpes nou avansé. Nou santi nou esklav enn mond kot nou lider nepli la. Nou esey met an avan so bann prinsip, kot nou bizin pa bes lebra e kontigné avansé. Nou donn nou mem enn sans pou sorti ladan parski soufrans-la sipozé efemer. Mé Issah pann aprann nou viv san li. Mo pa ti prepar mwa pou ki enn zour mo anter mo frer, mem si li pa mo disan, douler ki monn resanti li anrisiné dan fon mo bann antray. So lanterman ti bien simp, dapré bann rit etabli. Ti anvlop li dan enn dra blan e noun dépoz li dan simitier vilaz. Mo ti dan enn zar flotman depi so lamor é mo pann tro retenir ki ti pé pasé otour. Enn bann sanboulman mediatic, politik é mem bann institision internasional ki milit pou bann drwa ti pé fer presion dé par seki finn arivé lor sa prozé la.

Mwa, dan mo latet mo ti ena enn zimaz ki revini, Issah ki mor dan mo lebra so latet lor mo leker é sa vizion-la li akonpayné par enn douler ki lansé kouma enn zegwi ki rantré sorti san anestezi. Douler-la telman for ki mo lekor antié resanti li. Kouma enn raz-dé-dan ki marsé dan labous, ena kou reisi blié li mé ena kou li vini kouma vag ki krazé lor ros é kit so lekim pou fer rapel so prézans ziska ki enn lot rafal vinn biyard ar laplaz. Premié swar mo pann dormi. Issah inn al tro vit, linn mor gramatin, é dapré so bann rit, li bizin anteré lé-zour mem. Pann donn letan. Deziem swar mo ankor azité, mo ankor tourné viré lor lili. Trwaziem swar mo inpé plis apezé, somey vinn rod mwa é mo abandonn mwa dan so lebra. Li valsé, bersé, ziska ki mo ferm mo lizié. Mo rapel ki mo bann rev pa ti ena sans, zis bann zimaz an flash ki tourné dan latet. Ver katr-er di-matin mo somey kasé parski enn lavwa pé rezonn dan mo zorey é pé apel mwa. Enn lavwa familié.

La-vwa insistan. “Levé, al deor, é sviw mwa”. Mo pa tro konpran. Péna person dan la-sam; zot tou pé dormi dan lakaz. Mo levé, é mo sorti deor. Enn ti freser pé baté, enn nostalzi rewenn mwa ler mo mazinn dernié difé ki noun fer ansam é dernier partaz Issah lor lien ki ena ant sa later la é bann don ki linn ofer. Mo ferm mo lizié, mo santi enn pwa lor mo leker, lerla enn lavwa vinn rod mwa:

“Zan, mo frer, vini swiv mwa, mo pou montré twa kouma Mama Later kalmé to lafin imin”